నాడు అనుమతుల జోరు… ఇప్పుడు రివర్స్‌ గేరు!

• మూడేండ్లలో ఒక్క అంగుళం కదలని నీటి పారుదల రంగం
• కేసీఆర్‌ హయాంలో ఆరు ప్రాజెక్టులకు కేంద్రం అనుమతులు
• ఎప్పటికప్పుడు పర్యవేక్షించడంతో చకచకా డీపీఆర్‌ల ఆమోదం
• రేవంత్‌ పాలనలో హస్తిన టు హైదరాబాద్‌కు క్యూ కట్టిన డీపీఆర్‌లు
• నిన్నటిదాకా పాలమూరు సహా మూడు డీపీఆర్‌లు వెనక్కి
• తాజాగా సమ్మక్క బరాజ్‌ డీపీఆర్‌ను సైతం తిప్పిపంపిన సీడబ్ల్యూసీ
• అటకెక్కిన 152 మీటర్ల తమ్మిడి హట్టి ప్రతిపాదనలతో ఉత్త హడావిడి

హైదరాబాద్‌ సిటీబ్యూరో ప్రధాన ప్రతినిధి, నవంబర్‌ 10 (నమస్తే తెలంగాణ) : మాటలు కోటలు దాటుతయ్‌.. కానీ చేతలు గడప దాటవంటరు! మూడేండ్ల రేవంత్‌రెడ్డి పాలనలో తెలంగాణ సాగునీటి రంగం దుస్థితి ఇట్లనే తయారైంది. పొద్దున లేచింది మొదలు.. కేసీఆర్‌ ఆనవాళ్లు చెరిపేస్తానంటూ తొడలు కొడుతూ వ్యక్తిగత దూషణల్లో తనకు తానే సాటి అని నిరూపించుకుంటున్న రేవంత్‌ సర్కార్‌ ఒక్కటంటే ఒక్క సాగునీటి ప్రాజెక్టుకు అనుమతి తీసుకురాలేదు. చివరికి కేసీఆర్‌ ప్రభుత్వంలో కేంద్ర జల సంఘానికి పంపిన సమగ్ర ప్రాజెక్టు నివేదికల (డీపీఆర్‌లు) ఆమోదానికి సైతం కించిత్తు కృషి చేయలేదు. ఫలితంగా నాడు రాష్ట్రంలో సాగునీటి ప్రాజెక్టు డీపీఆర్‌లకు ఆమోదాల జోరు కొనసాగితే, మూడు సంవత్సరాలుగా ప్రాజెక్టు నివేదికలు ఆమోదం లేకుండానే హస్తిన నుంచి హైదరాబాద్‌కు క్యూ కడుతున్నాయి.

ఇప్పటికే పలు కారణాలతో నాలుగు ప్రాజెక్టుల నివేదికల్ని తిప్పి పంపిన కేంద్ర జల సంఘం తాజాగా సమ్మక్క బరాజ్‌ నివేదికను కూడా సీడబ్ల్యూసీ తిరుగుటపాలో పంపింది. ఇక్కడ మరో విచారకరణమైన విషయమేందంటే.. కనీసం తిరుగుటపాలో వచ్చిన వాటికి కూడా ప్రభుత్వం పరిష్కారం చూపకుండా అటకెక్కిస్తున్నది. మరోవైపు మూడేండ్లుగా కాళేశ్వరం, పాలమూరు-రంగారెడ్డి ప్రాజెక్టులను పడావు పెట్టడంతో సాగునీటి రంగం ఒక్కటంటే ఒక్క అడుగు కూడా ముందుకు పడలేదు. ఇప్పుడు రైతు బతుకు మళ్లీ సమైక్య పాలన పాలన తరహాలో మొగులు దిక్కు చూడాల్సిన విషమ పరిస్థితి దాపురించింది.

దశాబ్దాల కిందటి అంతర్రాష్ట్ర ఒప్పందాల్లో నలిగిపోవడమో.. డీపీఆర్‌లు తయారు కాకుండా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ జీవోల రూపంలోనే కనువిందు చేయడమో.. లేకపోతే ఎలాంటి అనుమతుల్లేకుండానే మొబిలైజేషన్‌ అడ్వాన్సుల కోసం పనులు మొదలుకావడమో.. అరవయ్యేండ్ల సమైక్య పాలనలో తెలంగాణ సాగునీటి రంగంలో ఏ ప్రాజెక్టును తీసుకున్నా ఈ మూడు రకాల జాబితాలో తప్ప నిర్మాణాలు పూర్తయి బీడు భూములను తడిపిన దాఖలాలు అరుదు. దీంతో డీపీఆర్‌ స్థాయికి వెళ్లి బతికి బట్టకట్టిన ప్రాజెక్టులేవీ లేవు.

చివరికి వైఎస్‌ఆర్‌ హయాంలో కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వం జలయజ్ఞం కింద చేపట్టిన ప్రాజెక్టులు సైతం ఎలాంటి కేటాయింపులు లేకుండా, ఇకముందు మిగులు జలాలు అడుగబోమనే షరతుతో ఫక్తు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నిధులతో రూపుదిద్దుకున్నవే. ఈ నేపథ్యంలో తెలంగాణ ఏర్పడిన తర్వాత కేసీఆర్‌ ప్రభుత్వం సాగునీటి రంగ చరిత్రలో విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకురావడంతో కనీవినీ ఎరుగనిరీతిలో కేంద్ర జల సంఘం నుంచి అనుమతుల జాతర సాగింది. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఒక్క సాగునీటి ప్రాజెక్టు కనీసం పట్టాలెక్కేందుకు నాలుగైదు దశాబ్దాల సమయం పడితే కేసీఆర్‌ హయాంలో కేవలం తొమ్మిదిన్నరేండ్లలోనే ఏకంగా 11 ప్రాజెక్టుల డీపీఆర్‌లను సమర్పించిన ఘనత నమోదైంది.

డీపీఆర్‌ల ఆమోదమంటే అదో యజ్ఞం
సాగునీటి ప్రాజెక్టులకు అనుమతులు సాధించడమనేది ఎన్నో వ్యయప్రయాసలకు సంబంధించింది. సీడబ్ల్యూసీ పరిధిలోని మొత్తం 18 డైరెక్టరీల నుంచి ఆమోదం పొందాల్సి ఉండగా అందులో హైడ్రాలజీ, అంతర్రాష్ట్ర నదీజల విభాగం, సెంట్రల్‌ వాటర్‌ కమిషన్‌, ఇరిగేషన్‌ ప్లానింగ్‌, కాస్ట్‌ అండ్‌ ఎస్టిమేషన్‌, భూగర్భజల శాఖ, టెక్నికల్‌ అప్రైజల్‌ కమిటీ వంటి ఆరు రకాల అనుమతులను కచ్చితంగా పొందాల్సిందే. ఇక వాటిలోనూ తొలుత ప్రాజెక్టు చేపట్టాలంటే అందుకు నీటి లభ్యత అంశమే కీలకపాత్ర పోషిస్తుంది. దీనిని హైడ్రాలజీ విభాగం నిర్ధారించి చెప్తుంది. అప్పుడే ప్రాజెక్టును రూపొందించుకోవడం సాధ్యమవుతుంది. దానిపై ఆధారపడే ఇతర విభాగాలు అనుమతులు మంజూరు చేస్తుంటాయి.

వీటితోపాటు పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ, అటవీశాఖ, కాలుష్య నియంత్రణ మండలి తదితర విభాగాల నుంచి కూడా అనుమతులను పొందాల్సి ఉంటుంది. అయితే అనుమతుల మంజూరు కంటే ఇప్పటివరకు కేంద్రం వద్ద ఎలాంటి నిర్ణీత కాలపరిమితి అంటూ లేదు. ఇక అన్ని విభాగాల నుంచి ప్రాజెక్టులకు అనుమతులను పొందాలంటే ఏండ్లు గడిచిపోవాల్సిందే. దేశంలోని ఇతర రాష్ర్టాలకు సంబంధించి దశాబ్దాలుగా అనుమతుల కోసం కేంద్ర జల సంఘం వద్ద పెండింగ్‌లో ఉన్న డీపీఆర్‌లు ఉన్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో కేసీఆర్‌ ప్రభుత్వం కేంద్రం నుంచి అనుమతులు పొందే ప్రక్రియను ఒక యజ్ఞంలా చేపట్టింది. కిందిస్థాయి ఇంజినీర్‌ మొదలు ఉన్నతాధికారులు, మంత్రి, సీఎం ఇలా అనేక స్థాయిల్లో ఎప్పటికప్పుడు సమీక్ష చేస్తూ.. సీడబ్ల్యూసీ ఎప్పుడు అభ్యంతరం లేవనెత్తినా వెంటనే వివరాలు పంపడమే గాక స్వయంగా ఇంజినీర్లను ఢిల్లీకి పంపి వాటిని నివృత్తి చేశారు.

తద్వారా రికార్డు సమయంలోనే ప్రాజెక్టులకు అనుమతుల పరంపర కొనసాగింది. ముఖ్యంగా కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టుకు రికార్డుస్థాయిలో ఏడాదిన్నర కాలంలోనే సీడబ్ల్యూసీ అన్ని విభాగాల నుంచి అనుమతులు రావడం రికార్డు. ఇదే కాదు కేసీఆర్‌ ప్రభుత్వం 18.25 లక్షల ఆయకట్టు ఉన్న కాళేశ్వరంపై ఎంత శ్రద్ధ చూపిందో 30వేల ఎకరాల ఆయకట్టు ఉన్న గూడెం ఎత్తిపోతల పథకం అనుమతులపైనా అదేస్థాయి చిత్తశుద్ధిని ప్రదర్శించింది. అందుకే తొమ్మిదిన్నరేండ్ల కాలంలో ఏకంగా ఆరు సాగునీటి ప్రాజెక్టులకు కేంద్రం నుంచి అనుమతులు వచ్చాయి. ఆ పరంపరలో కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వం వచ్చిన తర్వాత సీతమ్మసాగర్‌ ప్రాజెక్టు అనుమతులు వచ్చాయి. అంటే ఏడు ప్రాజెక్టులకు అనుమతులు సాధించిన ఘనత కేసీఆర్‌ ప్రభుత్వానిది.

తిరోగమన దిశలో సాగునీటి ప్రాజెక్టుల పురోగతి

తొమ్మిదిన్నరేండ్ల కేసీఆర్‌ హయాంలో సాగునీటి ప్రాజెక్టుల పనుల మొదలు అనుమతుల వరకు మహర్దశ కొనసాగింది. కానీ కాంగ్రెస్‌ తర్వాత తెలంగాణ సాగునీటి రంగానికి తిరోగమన దశ అనేందుకు అనేక ఉదాహరణలున్నాయి. కృష్ణా, గోదావరి నుంచి జలాలను ఎత్తిపోసుకోవడంలో నిర్లక్ష్యం మొదలు కేంద్ర జల సంఘం నుంచి తిరుగుటపాలో వచ్చే ప్రాజెక్టు డీపీఆర్‌ల పరిస్థితిని సమీక్షించే దిక్కు లేకుండా పోయింది. కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వం వచ్చిన తర్వాత ఒక్కటంటే ఒక్క ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి కేంద్ర జల సంఘానికి కొత్తగా డీపీఆర్‌లు పంపిన దాఖలాలు లేవు. పైగా కేసీఆర్‌ ప్రభుత్వం సమర్పించి, పెండింగులో ఉన్న వాటిని సైతం పెద్దగా పట్టించుకోలేదు.

ఫలితంగా దాదాపు గత మూడు సంవత్సరాల్లో నాలుగు ప్రాజెక్టుల నివేదికల్ని కేంద్ర జల సంఘం తిరుగుటపాలో హైదరాబాద్‌కు పంపింది. పాలమూరు-రంగారెడ్డి ఎత్తిపోతల పథకం, డాక్టర్‌ బీఆర్‌ అంబేద్కర్‌ వార్ధా ప్రాజెక్టు, కాళేశ్వరం 3వ టీఎంసీ డీపీఆర్‌లను గతంలోనే వెనక్కి పంపగా నేటిదాకా తిరిగి వాటిని కేంద్రానికి సమర్పించి, పరిస్థితిని చక్కదిద్దలేదు. ఈ క్రమంలో తాజాగా సమ్మక్క బరాజ్‌ ప్రాజెక్టు నివేదికను కూడా కేంద్రం జల సంఘం తిప్పి పంపింది. ఇందుకు సర్కార్‌ స్థాయిలో చిత్తశుద్ధి లేకపోవడం ఒకవంతైతే కనీసం నీటి పారుదల శాఖలోనైనా ఆ వాతావరణాన్ని కల్పించాల్సి ఉంది. కానీ ప్రస్తుతం అందుకు భిన్నమైన పరిస్థితులు ఉన్నాయి. డీపీఆర్‌లను పట్టించుకునే వారే కరువయ్యారని ఇంజినీర్లు, సాగునీటిరంగ నిపుణులు వాపోతున్నారు. వాస్తవంగా డీపీఆర్‌ల అనుమతులకు సంబంధించి అంశాలపై అదనపు సమాచారం కావాలన్నా కూడా సీడబ్ల్యూసీ నేరుగా ఆయా ప్రాజెక్టుల సీఈలు, ఎస్‌ఈలకు సమాచారం అందిస్తుంది. లేఖలు రాస్తుంది.

అభ్యంతరాలను తెలిపి వివరణలు కోరుతుంది. సదరు ప్రాజెక్టుల ఇంజినీర్లు ఉన్నతాధికారుల దృష్టికి తీసుకెళ్లి ఆపై సీడబ్ల్యూసీకి వివరణలు ఇవ్వడం పరిపాటి. కానీ ప్రస్తుతం ఇరిగేషన్‌ శాఖలో ప్రస్తుతం ఆ పరిస్థితే లేకుండా పోయింది. ఏడాది కాలంలో దాదాపు 17 మంది చీఫ్‌ ఇంజినీర్లు, 40మందికి పైగా ఎస్‌ఈలు ఉద్యోగ విరమణ పొందారు. వారి స్థానంలో పూర్తికాలపు ఇంజినీర్లను నియమించకుండా ప్రభుత్వం ఇతరులకు అదనపు బాధ్యతలను అప్పగిస్తూ వస్తున్నది. ఇప్పుడిదే అనుమతుల సాధనకు అడ్డంకిగా మారిందని ఇంజినీర్లు తేల్చిచెప్తున్నారు.

అక్కడ కోత.. ఇక్కడ ప్రచార మోత
గత మూడేండ్ల్లలో కాంగ్రెస్‌ హయాంలో కేవలం రెండు పరిణామాలు మాత్రం చోటుచేసుకున్నాయి. మొదటిది.. కొడంగల్‌-నారాయణపేట ఎత్తిపోతల పథకం. భీమా ప్రాజెక్టుకు ఉన్న 20 టీఎంసీల కేటాయింపుల్లో రేవంత్‌ సర్కార్‌ కోత విధించింది. అదనపు జలాలను సాధిస్తామంటూ పదేపదే ప్రకటనలు చేస్తున్న ఈ ప్రభుత్వం అది సాధించకపోగా ట్రిబ్యునల్‌ కేటాయింపులో కోత పెట్టింది. టీఎంసీకి 10వేల ఎకరాల ఆయకట్టు ప్రతిపాదనను మార్చి 15వేల ఎకరాలకు పెంచడం ద్వారా ఏడు టీఎంసీలు ఆదా అయినట్టు లెక్కలు చూపింది.

ఎగువన కర్ణాటకకు మూడు టీఎంసీలకు పైగా సామర్థ్యం ఉన్న చెక్‌డ్యాములకు ఎన్‌వోసీలు ఇచ్చి, భీమా నుంచి కోత పెట్టి కేటాయించుకున్న కొడంగల్‌-నారాయణపేట పథకానికి ఎన్‌వోసీ తెచ్చుకున్నది. ఇక రెండోది.. తమ్మిడిహట్టి బరాజ్‌. 2008-2014 వరకు కేంద్రం, మహారాష్ట్ర, ఇటు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ మూడుచోట్లా కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వాలు ఉన్నా సాధించని 152 మీటర్ల తమ్మిడిహట్టి బరాజ్‌ను సాధిస్తామంటూ కొంతకాలంగా ప్రభుత్వం ప్రచార మోత సాగిస్తున్నది. సీడబ్ల్యూసీ వద్ద పెండింగ్‌లో ఉన్న ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన అంతర్రాష్ట్ర అంశాలను పట్టించుకోకుండా గతంలో ఇదే సీఎం దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్‌ అంగీకరించని బరాజ్‌ ఎత్తును ఇప్పుడు సాధిస్తామంటూ కాలయాపనకు తెరతీశారు.