తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని కాటారం.. ‘రింకోసార్‌’ శిలాజం లభ్యం.. జీవశాస్త్ర చరిత్రకు సాక్ష్యం

22 November 2026 - 02:00
0 0
తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని కాటారం.. ‘రింకోసార్‌’ శిలాజం లభ్యం.. జీవశాస్త్ర చరిత్రకు సాక్ష్యం
Rincosaur

కాటారం.. రింకోసార్‌ సామ్రాజ్యం!

23 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం. మనిషి అనే జీవి ఈ భూమ్మీద పుట్టని కాలం. నదులు, వాటి చుట్టూ దట్టంగా పెరిగిన అడవుల్లో విభిన్న రకాల జీవరాశులు సంచరించేవి. నేటి మన తెలంగాణ గడ్డమీద కూడా ఎన్నో ప్రాణులు తిరుగుతుండేవి. అలాంటి వాటిల్లో ‘రింకోసార్‌’ ఒకటి. నాలుగు కాళ్లతో నడిచే పెద్ద బల్లిలాంటి ప్రాచీన సరీసృపం అది. జయశంకర్‌ భూపాలపల్లి జిల్లాలోని కాటారం ప్రాంతంలో.. ‘రింకోసార్‌’ శిలాజం లభించడం జీవశాస్త్ర చరిత్రలో ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది.

బలమైన శరీరం, పక్షిని పోలిన ముకుతో.. డైనోసార్‌ పరిమాణంలో రింకోసార్‌ జీవులు ఉండేవి. కాటారం ప్రాంతంలోనూ ఇలాంటి జీవులు సంచరించేవి. దాదాపు 23 కోట్ల ఏండ్ల కిందటే.. అలాంటి ఒక రింకోసార్‌ జీవితం ముగిసిపోయింది. అది చనిపోయినా.. తన ఆనవాళ్లను మాత్రం ఈనేల తనలోనే దాచుకుంది. కాలం గడిచేకొద్దీ ఈ జీవి శరీరంలోని మెత్తటి భాగాలు కుళ్లిపోయాయి. ఎముకలు మాత్రం మట్టి పొరల్లో మిగిలిపోయాయి. రోజులు, ఏండ్లు కరిగిపోయాయి. కోట్ల సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. నేల స్వరూపం కూడా మారిపోయింది. ఒకప్పుడు మెత్తటి మట్టిగా ఉన్న పొరలు.. క్రమంగా గట్టి రాళ్లుగా పరిణామం చెందాయి. అలా, రింకోసార్‌ ఎముకలు శిలాజాలుగా మారి.. కోట్ల ఏండ్లపాటు భూమి పొరల్లో భద్రంగా నిలిచి ఉన్నాయి.

Rincosaur Fossil

Rincosaur Fossil

అసలేమిటీ ‘రింకోసార్‌’?
రింకోసార్లు దాదాపు ట్రయాసిక్‌ కాలం నాటి శాకాహార సరీసృపాలు. డైనోసార్ల కాలానికి పూర్వమే భూమిపై జీవించాయి. వీటి తల భాగం, ముఖ్యంగా ముక్కు భాగం చాలా బలంగా, పక్షుల ముక్కును పోలి ఉండేది. ఈ ప్రత్యేకమైన దవడ నిర్మాణం సహాయంతో ఇవి భూమిపై ఉన్న గట్టి మొక్కలను, దుంపలను సులభంగా కోసి తినేవి. ఆ సమయంలో భూఖండాలన్నీ ‘పాంజియా’గా కలిసి ఉన్నందున.. రింకోసార్‌ శిలాజాలు ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో వెలుగు చూశాయి. అయితే మన దేశంలో, ముఖ్యంగా తెలంగాణ రాష్ట్రంలోనూ వీటి శిలాజం లభించడం.. మన భూగర్భ సంపద ప్రాముఖ్యతను ప్రపంచానికి చాటుతున్నది.

మళ్లీ బయటికి..
కోట్ల సంవత్సరాల తర్వాత ఆ జీవి కథ మళ్లీ బయటపడింది. తెలంగాణలోని ఉమ్మడి కరీంనగర్‌ జిల్లా, నేటి జయశంకర్‌ భూపాలపల్లి జిల్లా కాటారం గ్రామానికి సమీపంలో 1990లో పరిశోధకులు తవ్వకాలు చేపట్టారు. అప్పుడే ఈ ప్రాచీన జీవి అస్థిపంజర శిలాజం కనిపించింది. అది మామూలుగా దొరికిన ఒకటి రెండు ఎముకల శిలాజం కాదు. దాదాపు ఒక జీవి పూర్తి అస్థిపంజరమే లభించింది. అందులోని చాలా ఎముకలు ఒకదానికొకటి దగ్గరగా, శరీరంలో ఉన్న అమరికను పోలి ఉన్నాయి. దాన్ని బట్టి, చనిపోయిన తర్వాత ఆ జీవి మృతశరీరం ఎకువ దూరం కొట్టుకుపోయి ఉండకపోవచ్చని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు.

కాటారం ప్రాముఖ్యత..
కాటారం సమీపంలో లభించిన రింకోసార్‌ శిలాజం ద్వారా.. కోట్లాది సంవత్సరాల క్రితం ఇక్కడి పర్యావరణం ఎలా ఉండేదో అంచనా వేయడానికి శాస్త్రవేత్తలకు కీలక ఆధారాలు దొరికాయి. 1991లోనే ఈ శిలాజానికి సంబంధించిన శాస్త్రీయ పరిశోధన ప్రచురితమైంది. ఆ తర్వాత తెలంగాణలోని ప్రాణహిత-గోదావరి పరీవాహక ప్రాంతంలో బయటపడిన ఇలాంటి జీవుల శిలాజాలపై పరిశోధనలు కొనసాగుతున్నాయి. 2026లో ప్రచురితమైన మరో పరిశోధనలోనూ కాటారం ప్రాంతంలోని రింకోసార్‌ శిలాజాలను పరిశీలించారు. అవి ఏ పరిస్థితుల్లో మట్టిలో కప్పబడి పోయాయనే విషయాలను అధ్యయనం చేశారు. కాటారంలో బయటపడిన ఈ అస్థిపంజరాన్ని హైదరాబాద్‌లోని భారత భూగర్భ సర్వేక్షణ సంస్థ మ్యూజియంలో ప్రదర్శించినట్లు గత రికార్డులు చెబుతున్నాయి. ప్రస్తుతం కాటారం చుట్టూ మనం చూస్తున్న ప్రకృతి వెనుక.. కోట్ల సంవత్సరాల సుదీర్ఘ భూగర్భ చరిత్ర దాగి ఉన్నది. అక్కడ బయటపడిన ఈ రింకోసార్‌ శిలాజం.. కేవలం ఒక రాయి మాత్రమే కాదు. మన ప్రాంతం కోట్లాది సంవత్సరాల క్రితం మహాద్భుతమైన జీవరాశులకు నిలయంగా ఉందనేదానికి సజీవ సాక్ష్యం.

Gsi Display

Gsi Display

ఎవరు సేకరించారు?
ఈ అస్థిపంజరాన్ని సేకరించి శుభ్రపరిచిన శాస్త్రవేత్తల పేర్లను కూడా జీఎస్‌ఐ బోర్డు మీద పేర్కొన్నారు. డీసీ దాస్‌ శర్మ, జి. విజయసారథి, సీవీకే రావు, టీటీ నాథ్‌, ఎస్‌. అనంతరామన్‌, ఎంఎన్‌ గురురాజ్‌, పి. యాదగిరి, పి. అశోక్‌కుమార్‌, కె. శంకర్‌, సీహెచ్‌ వేణుగోపాల్‌రావు, ఎం. సత్యనారాయణ, ఎం. స్వామి తదితరులు, రీజినల్‌ పాలియోంటలాజికల్‌ ల్యాబొరేటరీస్‌, జీఎస్‌ఐ, సదరన్‌ రీజియన్‌ హైదరాబాద్‌ వాళ్లు దీన్ని భద్రపరిచారు.

– అంకరి ప్రకాష్‌, పెద్దపల్లి

Comments (0)

User