ఆలోచన మారితే బాధ్యత ఎవరిది?

హైదరాబాద్‌ నగరం వేగంగా విస్తరిస్తున్నది. వాహనాల సంఖ్య నానాటికీ పెరుగుతున్నది. ట్రాఫిక్‌ సమస్య రోజురోజుకూ తీవ్రమవుతున్నది. నగరానికి మెరుగైన రవాణా వ్యవస్థ అవసరమే. కానీ ట్రాఫిక్‌ను తగ్గించేందుకు చెట్లను నరికి, కోట్ల రూపాయల ప్రజాధనాన్ని ఖర్చు చేసి, ఆ తర్వాత అదే ప్రాజెక్టు అవసరం లేదని నిర్ణయిస్తే? ఇది ఒక అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు ఆగిపోవడం కాదు. ఇది ప్రభుత్వ ప్రణాళిక, ప్రజాధనం వినియోగం, పర్యావరణ పరిరక్షణపై తీవ్రమైన ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతున్నది.

కేబీఆర్‌ పార్క్‌ చుట్టూ ఫ్లైఓవర్లు, అండర్‌పాస్‌లతో భారీ ట్రాఫిక్‌ ప్రాజెక్టు చేపట్టాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. ఈ ప్రాజెక్టు అంచనా వ్యయం తొలుత రూ.826 కోట్లు ఉండగా, తర్వాత అది దాదాపు రూ.1,090 కోట్లకు పెరిగింది. ఈ ప్రాజెక్టు కోసం చెట్ల నరికివేత మొదలైనప్పుడు పర్యావరణవేత్తలు, పౌర సంఘాల నేతలు తీవ్ర అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు. ఎందుకంటే కేబీఆర్‌ పార్క్‌ సాధారణమైన పార్క్‌ కాదు. అది హైదరాబాద్‌ నగరానికి ఊపిరితిత్తుల్లాంటి హరిత ప్రాంతం. అక్కడి చెట్లు నగర ఉష్ణోగ్రతను తగ్గించడంలో, దుమ్ము, వాయు కాలుష్యాన్ని కొంతమేర నియంత్రించడంలో, పక్షులు, చిన్నజీవులకు ఆవాసం కల్పించడంలో, వర్షపు నీరు నేలలోకి చొరబడడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.

ఇప్పుడు ఈ ప్రాజెక్టు విషయంలో పరిస్థితి మారుతున్నది. కేబీఆర్‌ పార్క్‌ చుట్టూ ప్రవేశపెట్టిన వన్‌వే ట్రాఫిక్‌ విధానం సంతృప్తికరంగా పనిచేస్తున్నట్లు అధికారులు గుర్తించారు. దీంతో గతంలో ప్రతిపాదించిన భారీ ఫ్లైఓవర్లు, అండర్‌పాస్‌ల ప్రణాళికను పునఃపరిశీలిస్తున్నారు. గత ప్రతిపాదనలోని పలు పనులను వదిలేసి, పరిమిత స్థాయిలో ఎలివేటెడ్‌ కారిడార్‌ లేదా ఫ్లైఓవర్‌ నిర్మాణానికి సంబంధించిన కొత్త ప్రతిపాదనపై అధికారులు ముందుకు సాగుతున్నట్టు తెలుస్తున్నది.

ఇది ఒక్క కేబీఆర్‌ పార్క్‌ గురించి మాత్రమే కాదు. మన నగరాల అభివృద్ధి విధానానికే సంబంధించిన ప్రశ్న. నగరంలో ట్రాఫిక్‌ సమస్య ఉన్నదంటే వెంటనే ఫ్లైఓవర్‌ నిర్మించాలనే ఆలోచన నుంచి బయటకు రావాల్సిన సమయం వచ్చింది. ముందుగా వన్‌వే ట్రాఫిక్‌, సిగ్నల్‌ టైమింగ్‌ మార్పులు, ప్రజా రవాణా మెరుగుదల, బస్సులకు ప్రాధాన్యతా మార్గాలు, జంక్షన్‌ డిజైన్‌ మార్పులు, పాదచారులకు మెరుగైన సదుపాయాలు వంటి ప్రత్యామ్నాయాలను పరిశీలించాలి. అభివృద్ధి అంటే చెట్లను తొలగించి కాంక్రీటు పోయడం కాదు. మనిషి అవసరాలు, ప్రకృతి అవసరాలను రెండింటినీ సమన్వయం చేయడమే నిజమైన అభివృద్ధి. నగరానికి రోడ్లు అవసరం.

కేబీఆర్‌ ప్రాజెక్టులో మరో ముఖ్యమైన ప్రశ్న ప్రజాధనానికి సంబంధించినది. ప్రతి రూపాయి ఖర్చు చేసే ముందు ప్రాజెక్టు అవసరం, సాధ్యాసాధ్యాలు, ప్రత్యామ్నాయాలు, పర్యావరణ ప్రభావం వంటి అంశాలను సమగ్రంగా పరిశీలించాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వానిదే. ఒక ప్రాజెక్టును రూపొందించడం, టెండర్లు పిలువడం, పనులు ప్రారంభించడం, చెట్లను తొలగించడం, భారీగా ప్రజాధనం ఖర్చు చేయడం, ఆ తర్వాత ట్రాఫిక్‌ పరిస్థితిని పరిశీలించి ఇంత పెద్ద ప్రాజెక్టు అవసరం లేదని చెప్పడం జరిగితే, దీనికి ఎవరు బాధ్యత వహించాలి? ప్రాజెక్టును రూపొందించిన అధికారులు, సాంకేతిక సలహాదారులు, నిర్ణయాలు తీసుకున్న పాలకులు ఎవరైనా సరే, ప్రజలకు జవాబుదారీతనం ఉండాలి.

పర్యావరణ నష్టం విషయంలో కూడా ఇదే బాధ్యత అవసరం. ఒక చెట్టును నరికివేసి దానికి బదులుగా మరెక్కడో కొన్ని మొక్కలు నాటితే పర్యావరణ నష్టం పూర్తిగా భర్తీ అయిందని చెప్పలేం. భవిష్యత్తులో నగరాల్లో చేపట్టే భారీ రోడ్డు ప్రాజెక్టులకు కొత్త విధానం అవసరం. ముందుగా చెట్ల మ్యాపింగ్‌ చేయాలి. పర్యావరణపరంగా విలువైన చెట్లను గుర్తించాలి. వాటిని కాపాడేలా రహదారి డిజైన్‌ను రూపొందించాలి. చెట్లను తొలగించడం చివరి ప్రత్యామ్నాయంగా మాత్రమే ఉండాలి. ఏదైనా ఫ్లైఓవర్‌ లేదా భారీ రోడ్డు ప్రాజెక్టును చేపట్టే ముందు వన్‌వే ట్రాఫిక్‌, సిగ్నల్‌ ఆప్టిమైజేషన్‌, ప్రజా రవాణా, బస్సుల ప్రాధాన్యతా మార్గాలు, జంక్షన్‌ రీడిజైన్‌, పాదచారి సదుపాయాలు వంటి ప్రత్యామ్నాయాలను శాస్త్రీయంగా పరిశీలించడం తప్పనిసరి చేయాలి. భారీ ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన కాస్ట్‌-బెనిఫిట్‌ అనాలిసిస్‌ను కూడా ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచాలి.

ముఖ్యంగా ఒక ప్రాజెక్టు ఖర్చును అంచనా వేసేటప్పుడు కేవలం సిమెంట్‌, స్టీల్‌, నిర్మాణ వ్యయం మాత్రమే కాకుండా, దాని వల్ల జరిగే పర్యావరణ నష్టాన్ని కూడా ఆర్థిక విలువలో లెక్కించాల్సిన అవసరం ఉన్నది. చెట్ల నష్టం, పచ్చదనం తగ్గడం, నగర ఉష్ణోగ్రత పెరుగడం, వర్షపు నీటి సహజ ప్రవాహానికి కలిగే అంతరాయం వంటి అంశాలను కూడా ప్రాజెక్టు ఖర్చులో భాగంగా పరిగణించాలి. కేబీఆర్‌ పార్క్‌ చుట్టూ జరిగిన పరిణామాలను ఒక ఫ్లైఓవర్‌ ప్రాజెక్టు మార్పుగా చూడకూడదు. ఇది హైదరాబాద్‌ భవిష్యత్తుకు ఒక హెచ్చరిక. హైదరాబాద్‌ అభివృద్ధికి ఒక కొత్త సూత్రం అవసరం. ముందు చెట్టును కాపాడు…తర్వాత రోడ్డును డిజైన్‌ చేయి. ఇదే నిజమైన స్మార్ట్‌ సిటీకి తొలి అడుగు. అభివృద్ధి అంటే ప్రకృతిని జయించడం కాదు. ప్రకృతితో కలిసి ముందుకు సాగడం.

(వ్యాసకర్త: సీనియర్‌ జర్నలిస్ట్‌)